Logopedia

Ćwiczenia usprawniające narządy artykulacyjne

Ćwiczenia usprawniające podniebienie miękkie.

Systematycznie wykonywane ćwiczenia podniebienia miękkiego pomagają w wywołaniu i poprawnej wymowie głosek k, g, h. Są również pomocne w redukowaniu nosowania u dzieci np., z przerośniętym trzecim migdałem, po plastyce rozszczepów itp.

teatrzyk - ziewanie teatralne przy szeroko otwartych ustach
chichoty - naśladowanie różnych śmiechów: ha ha, hi hi, he he, ho ho
dźwig - zasysanie przez słomkę i przenoszenie kawałków papieru, bibuły, małych naklejek itp.
spaghetti - wciąganie długiego makaronu
koktajl - picie koktajlu czy gęstego kisielu przez słomkę (lub innego produktu o podobnej gęstości)
zmęczony piesek – język wysunięty z szeroko otwartych ust, wdychanie i wydychanie powietrza ustami.
chory pajacyk – kaszel z językiem wysuniętym na brodę.
balonik – nabieramy powietrze ustami, zatrzymujemy w policzkach, następnie wypuszczamy nosem.
wiatr – głęboki wdech i wydech ustami, przy zaciśniętych nozdrzach
niedźwiedź śpi – chrapanie podczas nabierania i wydychania powietrza
sok – wciąganie powietrza przez rurkę (trzymamy ją ustami, nie zębami)
indyk – płukanie gardła ze słyszalnym charakterystycznym gulgotaniem
zima – chuchamy na dłonie lub na lustro (i rysujemy tu obrazek)
wymawianie połączeń głosek „k” i „g” z samogłoskami np.: ga, go, ge, gu, gi, gą, gę… i to samo z głoską „k”: ka, ko, ke, ku, ki…;
wypowiadanie sylab: „ak, ok, uk, ek, yk, ik ąk, ęk, aga, ogo, ugu, eke, ygy, iki, ago, ęgę”.
wymawianie sylab: akka, okko, ekke, ukku, ykky, agga,oggo,egge, uggu, yggy;

Ćwiczenia usprawniające wargi

Ćwiczenia warg pomagają w dokładnej i wyraźnej artykulacji samogłosek oraz głosek p, b, m, w, f. Są one także wsparciem dla utrwalania prawidłowego toru oddechowego, ponieważ wzmacniają mięsień okrężny ust - dzięki czemu dziecko swobodniej je domyka podczas oddychania. balonik – nadymanie policzków, usta ściągnięte (dla urozmaicenia bawimy się w baloniki, które pękają przekłute palcami).

całuski – usta układamy w „ciup”, „dzióbek” i cmokamy posyłając do siebie buziaki.
chudy lisek – usta wciągamy w głąb jamy ustnej.
zmęczony konik – parskanie wargami.
łakoma rybka– chwytanie ustami drobnych cukierków, chrupek, kawałków skórki chleba, itp.
klaun – uśmiech od ucha do ucha i dzióbek na zmianę.
rybka– wargi ściągnięte do przodu, otwierają się i zamykają.
straż pożarna – wyraźne wymawianie samogłosek w parach: e o, i u, a u.
pojazdy – naśladowanie poprzez wibrację warg warkotu samochodu, motocykla, helikoptera itp.
łowienie rybek – przenoszenie za pomocą słomki kawałków papieru z jednej miseczki do drugiej.

Ćwiczenia usprawniające język

Ćwiczenia te przygotowują język do artykulacji głosek: l, sz, ż, cz, dż, r.

konik jedzie– naśladowanie konika wydając odgłos kląskania.
winda – otwórz szeroko buzię, poruszaj językiem tak, jakby był windą – raz do góry, raz do dołu, stawiając go za górne, potem za dolne zęby. Żuchwa (czyli dolna szczęka) pozostaje nieruchoma.
karuzela – włóż język między wargi a dziąsła i zakręć nim raz w prawą, raz w lewą stronę. Usta pozostają zamknięte.
chomik – wypychaj policzki językiem, raz z prawej raz z lewej strony.
malowanie sufitu – pomaluj pędzlem (językiem) swoje podniebienie, zaczynając od zębów w stronę gardła.
młotek – wyobraź sobie, że język jest młotkiem i uderzaj o dziąsła tuż za górnymi zębami, naśladując wbijanie gwoździa.
mycie okna – usta otwarte szeroko, a język powolnym ruchem oblizuje górne zęby – najpierw od ich zewnętrznej strony, a następnie od wewnętrznej
wspinaczka pod górach – przy szeroko otwartej buzi czubek języka dotyka kolejno górnych zębów (nie przesuwamy języka lecz nim „przeskakujemy” z zęba na ząb)
wąż wygląda z jaskini – język wystawiamy daleko na brodę, do nosa, w stronę prawego ucha, w stronę lewego ucha
drukarka – przeciskamy język przez zbliżone zęby
guma do żucia – nadgryzamy zębami trzonowymi boki języka, a następnie jego czubek
bakalie - przytrzymywanie czubkiem języka przy podniebieniu rodzynek, pastylek pudrowych, cukierków lub chrupków z wgłębieniem w środku itp
pyszności - zlizywanie nutelli, dżemu, sosu itp. z podniebienia przy szeroko otwartych ustach.

Ćwiczenia żuchwy

winda - powoli opuszczamy żuchwę w dół – otwieramy buzię – winda zjeżdża, następnie unosimy do góry, powoli domykamy usta – winda na górę.
ziewanie – bardzo rozluźnia staw żuchwowy.
ziewający lew – szerokie otwieranie ust, jak przy wymawianiu głoski a, zęby są widoczne dzięki rozchylonym wargom.
wiewiórka – górne zęby czeszą dolną wargę ( przesuwamy zębami po wardze), potem odwrotnie – dolne zęby czeszą górną wargę (lekko musimy wysunąć żuchwę do przodu).
hipopotam – nakładamy naprzemiennie górną wargę na dolną oraz dolną na górną (bez angażowania zębów)

Sylwia Szczepanik-Pietrzak, neurologopeda

Wpływ ekranu na rozwój mowy dziecka

Wpływ nowych technologii i urządzeń elektronicznych na rozwój dziecka to temat obecnie szeroko podejmowany, jest też przedmiotem badań naukowych. Zdania co do negatywnych skutków korzystania przez dzieci ze smartfonów i tabletów są podzielone. Ich wpływ na rozwój dziecka, w tym na rozwój mowy dziecka jest uzależniony od wielu czynników, m. in. od czasu i częstotliwości używania.

Samo już obserwowanie ekranów może być przyczyną licznych problemów w zakresie rozwoju mowy i widzenia:

Problemy z nauką czytania i pisania, wynikające z nieprawidłowości pracy gałek ocznych
Ubogi zasób słownictwa, wynikający ze słabej eksploracji otoczenia i nieumiejętności wchodzenia w interakcje
Niska motywacja do rozwijania komunikacji słownej, widoczna/słyszalna także u dzieci korzystających z zabawek interaktywnych
Nieprawidłowy tor oddechowy i łatwa męczliwość z powodu obniżonego napięcia mięśniowego w centralnej części ciała, będącego konsekwencją nieprawidłowej postawy i małej aktywności ruchowej
Możliwość powstania wad zgryzu prowadzącej do nieprawidłowej artykulacji a będącej konsekwencją nieprawidłowej postawy
Słaba koncentracja, pamięć i trudności w logicznym myśleniu
Trudności w nawiązaniu i utrzymaniu relacji, problem z rozpoznawaniem emocji i empatią
Problem ze snem i zaburzenia rytmu dobowego
Trudności w przyswajaniu nowych umiejętności i zapamiętaniu nowych wiadomości
Zwiększenie zachowań agresywnych oraz nieadekwatnych do sytuacji
Nieprawidłowy rozwój istoty białej mózgu, prowadzący do zaburzeń mowy i funkcji poznawczych.

Według Światowej Organizacji Zdrowia dzieci poniżej 2 roku życia nie powinny korzystać z urządzeń elektronicznych. Czas spędzony przed ekranem u dziecka do 5 r.ż. nie powinien być dłuższy niż 1 godzina. Zalecane jest wspólne oglądanie, omawianie i interpretacja. Należy unikać używania ekranów przed snem oraz jako „uspokajacza” dla dziecka.

Sylwia Szczepanik-Pietrzak, neurologopeda

Wspieranie rozwoju mowy dziecka poprzez usprawnianie motoryki dużej i małej

Ruch jest najważniejszym elementem stymulującym rozwój mowy. Tymczasem obserwując rozwój dzieci, coraz częściej zauważyć można u nich zaburzenia motoryki dużej i małej. Duże znaczenie ma tu fakt, że coraz więcej czasu spędzają one przed telewizorem, smartfonem, tabletem zamiast aktywności ruchowej i relacji społecznych.

Motoryka duża to wszystkie aktywności ruchowe, które angażują całe ciało. Kształtuje prawidłową postawę, koordynację wzrokowo-ruchową i równowagę. Wliczamy tu skakanie, jazdę na rowerze, bieganie, wspinanie czy grę w piłkę.

Motoryka mała to sprawność dłoni i palców. Tak więc rysowanie, malowanie, wycinanie, lepienie, zapinanie suwaków, odpinanie guzików, nawlekanie korali.

Rozwój motoryki małej szczególnie wpływa na rozwój mowy, ale nie może odbywać się bez rozwoju motoryki dużej. Podczas wykonywania precyzyjnych ruchów palcami, dochodzi do angażowania struktur mózgowych, które znajdują się blisko tych odpowiadających za rozwój mowy.

Artykulacja zależy od powiązania ze sprawnością motoryczną. Rozwój mowy jest ściśle związany z rozwojem ruchowym, tak więc niska sprawność narządów artykulacyjnych powoduje u dziecka problemy z wykonaniem dokładnych ruchów potrzebnych do wypowiedzenia konkretnych głosek.

Jak rodzice mogą wspierać rozwój mowy dziecka poprzez zabawy motoryczne?